चीनचे ‘स्मार्ट’ घाटरस्ते विरुद्ध महाराष्ट्रातील मृत्यूचे सापळे !
सातारा -(अली मुजावर )एकीकडे चीन डोंगर फोडून आकाशात महामार्ग उभारत आहे, तर दुसरीकडे महाराष्ट्रातील अनेक घाटरस्ते आजही खड्डे, तुटलेले कठडे आणि जीवघेण्या वळणांमध्ये अडकलेले दिसतात. चीनने पर्वतरांगांमध्ये भविष्यकालीन एक्सप्रेसवे उभे केले, पण सह्याद्रीत अनेक ठिकाणी अजूनही मूलभूत सुरक्षेचाही अभाव जाणवतो.
चीनमधील गुईझोऊ, तिबेट, हुनान आणि शिनजियांग भागातील घाटरस्ते हे अभियांत्रिकीचे जागतिक उदाहरण मानले जातात. हजारो फूट खोल दऱ्यांवर उंच पूल, डोंगर छेदून बनवलेले बोगदे, AI आधारित मॉनिटरिंग, रोबोटिक बांधकाम आणि मुसळधार पावसासाठी अत्याधुनिक ड्रेनेज सिस्टीम यामुळे चीनचे घाट “Road to Heaven” म्हणून ओळखले जातात.
Tianmen Mountain Road सारख्या घाटात ११ किमीमध्ये ९९ तीव्र वळणे असूनही रस्ता आरशासारखा गुळगुळीत आहे. Panlong Highway मध्ये ६०० हून अधिक S-आकाराची वळणे आहेत, तरी वाहनचालकांना सुरक्षितता आणि वेग दोन्ही मिळतात. Huajiang Canyon Bridge सारखे पूल हजारो फूट दऱ्यांवर उभे राहत आहेत आणि तासांचा प्रवास मिनिटांत पूर्ण होत आहे.
याउलट महाराष्ट्रातील आंबेनळी घाट, वरंधा घाट, माळशेज घाट, ताम्हिणी घाट, आंबोली घाट, कुंभार्ली घाट आणि कसारा घाट यांसारख्या अनेक महत्त्वाच्या घाटांमध्ये आजही परिस्थिती चिंताजनक आहे.
रस्त्यांवर खोल खड्डे
धोकादायक वळणांवर कठडे गायब
पावसात कोसळणाऱ्या दरडी
रात्री रिफ्लेक्टर आणि प्रकाशयोजनेचा अभाव
अरुंद रस्ते आणि वाहतूक कोंडी
अपघातानंतरही तात्पुरत्या दुरुस्तीवर भर
महाबळेश्वर-पोलादपूर आंबेनळी घाटातील भीषण अपघाताने पुन्हा प्रश्न उपस्थित केला आहे — सह्याद्रीतील घाटरस्ते नेमके सुरक्षित कधी होणार?
चीनमध्ये पर्वत अडथळा नसून विकासाचा भाग बनला; महाराष्ट्रात मात्र अनेक घाट अजूनही भीतीचे प्रतीक ठरत आहेत. चीनमध्ये घाटरस्ते वेग, सुरक्षितता आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाचे उदाहरण आहेत, तर आपल्या अनेक घाटांमध्ये प्रवास म्हणजे अजूनही जीव मुठीत धरून केलेली कसरत अशी भावना वाहनचालक व्यक्त करत आहेत.
विशेष म्हणजे चीनमध्ये डोंगराळ भागात दीर्घकालीन नियोजन, कठोर देखभाल आणि आधुनिक तंत्रज्ञानावर भर दिला जातो. महाराष्ट्रात मात्र पावसाळा आला की खड्डे बुजवण्याची तात्पुरती मोहीम सुरू होते आणि अपघात झाल्यावरच प्रशासन जागे होते, अशी टीका नागरिकांकडून होत आहे. वन खाते अनेक ठिकाणी रस्त्याच्या डेव्हलपमेंट मध्ये सक्रिय दिसून येत नाही. बांधकाम खाते आणि वनविभागाचा समतोल नसल्याने महाराष्ट्रामध्ये अनेक रस्ते पेंडिंग आहेत. बांधकाम मंत्री आणि प्रशासन याबाबत उदासीन असल्याचे दिसून येत आहे.
सह्याद्रीचे घाट हे महाराष्ट्राची ओळख आहेत; पण हे घाट पर्यटनाचा अभिमान राहतील की अपघातांचे केंद्र, याचा निर्णय आता प्रशासनाच्या कृतीवर अवलंबून आहे.
महाराष्ट्रात मात्र आंबेनळी, पोलादपूर, कसारा, ताम्हिणी, अंबोली यांसारख्या घाटांमध्ये दरवर्षी अपघातांची मालिका सुरूच असते. अनेक ठिकाणी रस्त्यांची दुरवस्था, अपुरे रेलिंग, अंधारे वळण, चेतावणी फलकांचा अभाव आणि निकृष्ट दुरुस्ती कामे यामुळे सामान्य नागरिकांचा जीव धोक्यात येत आहे.
विशेषतः पावसाळ्यात घाटरस्त्यांची अवस्था अधिक भीषण बनते. डोंगर कोसळणे, रस्ते वाहून जाणे आणि खोल दरीलगत कोणतीही ठोस सुरक्षा नसणे, ही गंभीर बाब आहे. प्रशासनाकडून अपघातानंतर हालचाल होते; मात्र कायमस्वरूपी उपाययोजना अद्यापही कागदावरच असल्याची भावना नागरिकांमध्ये आहे.
करोडो रुपयांचा निधी मंजूर होतो, पण प्रत्यक्षात सुरक्षित रस्ते का तयार होत नाहीत? प्रत्येक अपघातानंतर केवळ चौकशी आणि आश्वासनांवरच जनतेने किती काळ विश्वास ठेवायचा? हा प्रश्न आता अधिक तीव्र होत आहे.
घाटरस्ते हे विकासाचे प्रतीक असावेत, मृत्यूचे नाहीत. चीनसारख्या देशांकडून तंत्रज्ञान, नियोजन आणि सुरक्षा व्यवस्थेचे धडे घेऊन महाराष्ट्रातील घाटरस्त्यांचे तातडीने आधुनिकीकरण करण्याची गरज आहे. अन्यथा निष्काळजीपणाची किंमत सामान्य नागरिकांना जीव देऊनच चुकवावी लागणार आहे.
